Tijdschrift voor Compliance 2019 nr. 1

Banken als poortwachters van het financiële stelsel: Werkt dat een beetje?

drs. G.P.H.M. Vermeulen

De afgelopen maanden hebben de Nederlandse media bol gestaan van de verhalen over de schikking in september 2018 van EUR 775 miljoen tussen ING Bank Nederland en het Openbaar Ministerie (OM). ING had onvoldoende maatregelen genomen om witwassen te voorkomen en daarmee haar poortwachtersfunctie onvoldoende vervuld. In het uitgebreide feitenrelaas1, dat tegelijkertijd met de schikking werd gepubliceerd, zijn enkele voorbeelden daarvan beschreven.2 In de commotie raakte de opmerking van De Nederlandsche Bank (DNB), dat de

Artikel kopen € 39,50 excl. BTW

In plaats van abonneren kunt u dit artikel ook afzonderlijk kopen.

toestand bij de andere Nederlandse banken niet veel beter is, een beetje ondergesneeuwd.3 Sommige media memoreerden wel dat Rabobank begin 2018 nog een schikking had getroffen van USD 369 miljoen met de Amerikaanse autoriteiten vanwege betrokkenheid bij het witwassen van drugsgelden in de VS. Ondertussen ontvouwde zich in Denemarken bij de Danske Bank een schandaal van ongekende proporties. Door het kleine kantoor van Danske Bank in Estland was zo’n 200 miljard euro aan betalingen heen gepompt, waarvan het grootste deel bij nader inzien verdacht is. Ook de Deutsche Bank zou hierbij betrokken zijn; zij zouden het grootste deel van deze dollarbetalingen gecleared hebben.4 En deze bank lag al onder vuur naar aanleiding van de Panama Papers. De Duitse toezichthouder heeft KPMG als monitor m.b.t. witwassen ingesteld en in november waren er nog invallen door de Duitse autoriteiten op de kantoren van de bestuursleden. 5 De Deense Nordea bank werd in het najaar van 2018 genoemd vanwege mogelijke betrokkenheid bij het wegsluizen van gelden gerelateerd aan het Magnitsky schandaal.6 Goldman Sachs kwam tegelijkertijd in opspraak vanwege haar rol bij het Maleisische 1MDB schandaal, waarbij zo’n 4,5 miljard dollar is ontvreemd uit een Maleisisch ontwikkelingsfonds.7 De autoriteiten in Singapore hebben eerder al boetes uitgedeeld aan Credit Suisse, Standard Chartered en Coutts & Co vanwege hun betrokkenheid hierbij en de bankvergunningen van Falcon Bank en BSI Bank ingetrokken.8 Credit Suisse ligt ook in Zwitserland zelf onder vuur, evenals UBS, o.a. vanwege hun betrokkenheid bij de corruptiezaken van de FIFA, het Braziliaanse staatsoliebedrijf Petrobras en het Venezolaanse PDVSA.9 Daarnaast is in 2018 in Malta de Pilatus Bank gesloten10, in Estland de Versobank11 en in Letland de ABLV Bank12 vanwege onvoldoende anti-witwasmaatregelen. Mijn excuses aan de lezer voor deze ietwat saaie opsomming, die niet eens volledig is, maar ik probeer een punt te maken. Al deze incidenten hebben gemeen dat er sprake was van onvoldoende customer due diligence, onderzoek naar de herkomst (en bestemming) van het geld en onvoldoende transactiemonitoring; oftewel de klassieke anti-witwasmaatregelen. Als gevolg hiervan werden ongebruikelijke transacties niet gemeld bij de autoriteiten. En vaak betrof het hier corrupte betalingen. In grote organisaties komt altijd wel een incident voor. Het afgelopen jaar waren er echter zoveel majeure incidenten, dat ik mezelf afvroeg of hier sprake is van een groter probleem. Al vele jaren volgen we in Nederland en de EU de aanbevelingen van de FATF bij de bestrijding van witwassen. Is dat wel voldoende? Zien we niet iets over het hoofd? Moeten we wellicht even uitzoomen en nog eens goed naar het hele systeem kijken? In dit artikel werp ik een aantal vragen op. Hoewel in sommige gevallen het stellen van de vraag bijna hetzelfde is als het beantwoorden daarvan, claim ik niet in alle gevallen het antwoord te weten. Meer discussie is nodig en hopelijk kan dit artikel hier iets aan bijdragen. In het compliancevak proberen we incidenten te voorkomen door beheersmaatregelen te nemen (hard controls) en een integere bedrijfscultuur te stimuleren (soft controls).13 Een noodzakelijke voorwaarde daarbij is verder een goede governance, met name ook met betrekking tot de compliance functie.14 Hieronder behandel ik achtereenvolgens de elementen beheersmaatregelen, gedrag en cultuur en governance. Tot slot ga ik in op de poortwachtersfunctie en de toekomst van het bankwezen.

U heeft op dit moment geen toegang tot de volledige inhoud van het artikel. U kunt alleen de inleiding en hoofdstukindeling lezen.

Wanneer u volledige toegang wenst tot alle informatie kunt u zich abonneren op dit tijdschrift of inloggen als abonnee.


Deel deze pagina:

Nog niet beoordeeld

Bijlage(n)

  • Bijlagen zijn alleen beschikbaar voor abonnees.

Artikel informatie

Type
Artikel
Auteurs
drs. G.P.H.M. Vermeulen
Auteursvermelding
Ik ben auteur van dit artikel
Datum artikel
Uniek Den Hollander publicatienummer
UDH:TvCo/15391

Verder in 2019 nr.1

 Redactionee.l Poortwachters

Alle instellingen die vallen onder de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) zijn poortwachters van het financiële stelsel. Op grond hiervan moeten ...

 Publiek-private samenwerkingen bij de bestrijding terrorismefinanciering. Interview met Maarten Rijssenbeek, projectleider taskforce terrorismefinanciering en Yvonne Willemsen, hoofd veiligheidszaken bij de Nederlandse Vereniging van Banken

Signalen voor terrorismefinanciering oppikken is voor banken een behoorlijke uitdaging. De bedragen waar het om gaat zijn vaak klein en de grote misdaden vinden elders plaats – a...

 Poortwachters tot de digitale financiële markten

Bij een themanummer over poortwachters kunnen de bedrijven die activiteiten verrichten met betrekking tot digitale valuta niet ontbreken. Bij poortwachters moet immers gedach...

 Recente witwaszaken in het licht van fiscale integriteitsrisico’s

Recente witwaszaken, zoals de Russian Laundromat, Danske Bank, ABLV en UBS, hebben aangetoond dat het gevaar bestaat dat via een zwakke schakel een grote hoeveelheid zwart...

 Banken als poortwachters van het financiële stelsel: Werkt dat een beetje?

De afgelopen maanden hebben de Nederlandse media bol gestaan van de verhalen over de schikking in september 2018 van EUR 775 miljoen tussen ING Bank Nederland en...

 De poortwachtersfunctie van banken: jongleren met wettelijke normen en maatschappelijke verwachtingen

Het zal niemand ontgaan zijn dat de rol van banken bij het voorkomen van witwassen en terrorismefinanciering volop in beweging is. Met regelmaat verschijnen arti...

 Poortwachters en maatschappelijke (on)betamelijkheid. De winst van een blik van binnen naar buiten

Poortwachters van de Nederlandse financiële sector zijn onder meer banken, betaalinstellingen, beleggingsinstellingen en trustkantoren. Zij vervullen de rol...

 Straf- en bestuursrechtelijke aansprakelijkheid van poortwachters

Hieronder wordt eerst toegelicht wat de strafrechtelijke en bestuursrechtelijke handhavingsmechanismen kunnen inhouden. Daarna worden ter illustratie enkele normen nader

 Accountant als poortwachter. De rol van de accountant als poortwachter - Een overzicht van de relevante wet- en regelgeving

Een interessant vraagstuk, met vele dimensies, doet zich voor als het gaat over de accountant als poortwachter. De maatschappij verwacht veel van de accountant. Specifiek als...

 Uit de boekenkast van de bedrijfsethiek (71)

In de bedrijfsethiek is een groot aantal boeken en artikelen verschenen waarin op praktische wijze integriteitsvraagstukken worden behandeld en concrete aanbevelingen worden gedaa...